Dat betekent dat ik hier niet veel meer op zal posten. Hoogsten zo nu en dan wat toevoegen aan mijn portfolio.

Op de zojuist genoemde site des te meer!

~ Ludo

Overigens: Butch and Sundance Media bestaat om verhalen te vertellen – by any media necessary (video, webreporting, print, enz.). We richten ons op de thema’s: conflict & peace, sustainability en development.

Sinds vrijdag maak ik deel uit van een mobiele redactie. We reizen voor EenVandaag door Israel om haar state of mind, vlak voor de verkiezingen, te peilen.

Je kan het hier volgen, en we laat ons deels sturen door reacties en suggesties van kijkers.

De laatste weken hebben we kunnen zien hoe het conflict in het Midden-Oosten weer oplaaide. Goede reden om eens kritisch stil te staan bij de mythe van geweld. Het vertrouwen dat je geweld probleemloos voor een goede zaak kan inzetten. Dat is naief, maar we staan voorgesorteerd dat te denken. Het zit in ons collectieve bewustzijn:. Ik denk dat dit een vereenvoudiging van de werkelijkheid is.

In Denkwijzer (wetenschappelijk bureau van de ChristenUnie) kreeg ik ruimte die gedachte uit te werken. Daarna heb ik het met Karel Smouter uitgewerkt tot verschillende opiniestukken die zijn verschenen in het RD, (met een dag later deze kritische reactie) in Trouw en op de website van Trouw.

Hieronder de inleiding:

Uit het optreden van Israël in de Gazastrook spreekt een groot vertrouwen in geweld. Vertrouwen, dat waarschijnlijk beschaamd zal worden. We staan als het ware voorgesorteerd voor een gewelddadige oplossing. Kan het ook anders?

Dat geweld redding kan bieden, wordt ons al van jongs af aan duidelijk gemaakt. Het is de bottomline van veel Hollywoodproducties. Denk aan Batman die, in naam van het goede, met geweld het kwaad overwint. Voor Spiderman, Rambo, James Bond en andere Hollywoodlegendes geldt hetzelfde. Ook het archetype van de computergame is de bevrijding van een prinses door haar gevangenschap met geweld te doorbreken en uiteindelijk de ‘eindbaas’ in een slotlevel te overwinnen.

Verhalen als deze tekenen een onderliggend vertrouwen in de inzet van geweld om het kwade te overwinnen. De Amerikaanse denker Walter Wink noemt dat de ‘mythe van verlossend geweld’. Die mythe is even oud als hardnekkig, stelt hij. Hij wijst bijvoorbeeld op oorsprongsmythen uit verschillende culturen. In veel mythen is de ‘schepping’ namelijk een daad van geweld. Volgens de Babylonische scheppingsmythe is het allemaal begonnen met Marduk die zijn moeder vermoord en uit zijn moeder de kosmos vervaardigt. Een variant op deze oorsprongsmythe vinden we bij de Grieken, de Romeinen, de Germanen, Chinezen en de Indiërs. Telkens is de schepping het resultaat van een gewelddadige overwinning op een vrouwelijke god. De orde is met geweld gewonnen op de chaos. Vrede ontstaat door oorlog.

Maar het is de vraag of dat vertrouwen terecht is.

Joschka Fischer (van 1998 tot 2005 minister van buitenlandse zaken van Duitsland).

Volgens de perceptie van Fischer is de kans erg groot dat Israel en de VS nog voor het einde van Bush’ ambtstermijn een einde maken aan het kernprogramma van Iran – met militaire middelen. Hij heeft daar een serie argumenten voor.

Poetin heeft een andere perceptie. In de Franse krant Le Monde zegt hij: ‘Ik geloof het niet. Niets wijst erop.’ En: ‘Op juridisch vlak begaat Iran geen enkele overtreding.’

In de Rode Hoed werden onlangs vergelijkbare percepties besproken. Daar ging Shervin Nekuee (Iraniër en publicist van o.a. ‘De Perzische paradox) in debat met Arend-Jan Boekestijn (VVD Kamerlid met de portefeuille buitenlandse zaken) over de vraag: Iran, lam of leeuw?

De percepties liepen behoorlijk uiteen. Boekestijn: ‘Het is geen gewoon land. Je kan de rol van religie en het geloof in de 12^e imam niet wegpoetsen. Het is een irrationeel land. Dat kun je dus niet sturen.’ Nekuee: ‘Het land is opportunistisch (kocht bijvoorbeeld wapen van Israel), gevoelig voor de publieke opinie (zie bijv. verkiezing Khatami en Ahmadinejad). Het is dezelfde fout als de republikeinen om Iran als irrationeel weg te zetten.’

En die verschillende percepties leiden tot verschillende scenario’s. Nekuee: ‘We moeten een gemeenschappelijke agenda creëren. Iran heeft ook baat bij stabiele buren (Irak, Kurdistan, Afghanistan). En we moeten accepteren dat we de oorlog met het terrorisme in het Midden-Oosten verloren hebben.’ Boekestijn: ‘Als ze eenmaal een bom hebben, zullen ze ons eindeloos chanteren. Een land dat zo geïnvolveerd is met terrorisme moet je kunnen beteugelen.’

Op de achtergrond spelen niet alleen percepties over de doelen van Iran. Maar ook over de relatie tussen de Iraanse macht en het Iraanse volk. Over de effectiviteit van militaire middelen. Over de betekenis van internationale verdragen. Enz.

Joris Luyendijk leidde het debat en concludeerde: ‘eigenlijk is Iran een witte vlek. We kennen het land, haar doelen en haar technologische positie niet. Dat maakt dit debat zo lastig.’

Terechte conclusie, maar it nonetheless leads to decisions. Dat is het verschil tussen een academisch en een politiek debat. It nonetheless leads to decisions.

We moeten die percepties daarom enorm serieus nemen. Een deel van de oorlog wordt nu al uitgevochten.

Meestal is de invloed negatief – ook dat zal niemand verrassen. Dat komt o.a. omdat de claim van objectiviteit niet deugd – zegt Wolfsfeld. Journalistiek is namelijk meestal conflict-georiënteerd. Langdurige (vaak ook nog geheime) onderhandelingen zijn niet interessant en worden daarom minder gecoverd.

Maar het kan ook anders. In ieder geval wordt de negatieve impact kleiner als het vredesproces breed gedragen wordt, er weinig incidenten zijn, er weinig druk is voor sensatie-verhalen en er veel gedeelde nieuwsorganen zijn.

Dat hangt dus van de situatie af, maar daar ligt ook een taak voor journalisten, denkt hij. ‘Journalists have an ethical obligation to encourage reconciliation among hostile populations.’

Hij noemt meerdere concrete voorstellen waardoor journalisten – zonder dat ze activist hoeven te worden – een positieve bijdrage kunnen leveren aan vredesprocessen:

- stimuleer ‘shared media’. Dat wil zeggen, zorgen dat niet iedere partij enkel het nieuws van zijn eigen groep krijgt. Wissel correspondenten uit, ga met journalisten van andere organen in gesprek, enz.

- trek ten strijde tegen sensationalisme.

- houd je professionele journalistieke waarden hoog. Daarbij merkt hij dus op: ethics is more than objectivity.

Hij heeft drie vredesprocessen onderzocht (Het Oslo vredesproces (Israel/Palestina), de Goede Vrijdag akkoorden (Noord-Ierland) en het vredesproces tussen Israel en Jordanië).

Media and the path to peace
Gadi Wolfsfeld (Associate professor of political science and communication at the Hebrew University of Jerusalem)
Cambridge university press, 2004
ISBN: 0521538629

3 april verschijnt er een boek op de markt waarin deze gedachte kritisch wordt onderzocht. Het is een serie interviews met toonaangevende economenen over de zin en onzin van groei.

Frank Mulder en Freek Koster schreven het boek: Moet groei? Bekende economen aan de tand gevoeld over een (on)zinnige vraag. Het verschijnt 3 april bij uitgeverij Pepijn en kost € 14,95.

Ze werkt voor ‘Een ander Joods geluid’, een actiegroep die de kritische beeldvorming rond Israel wil voeden zonder aan het bestaansrecht van de staat Israel te tornen. Niet erg, maar dan gaan mensen natuurlijk wel extra kritisch kijken naar je methodologie. En die bleek – voor zover tijdens de presentatie te overzien – nog wel voor verbetering vatbaar.

Toch toonde ze aantal voorbeelden die – ook los van de vraag naar de representativiteit – te denken geven. In de onderzoeksperiode van twee maand vonden 8 Israëliërs de dood en 288 Palestijnen. Toch besteedde de Nederlandse media vijf items aan de Israëlische slachtoffers en geen enkel item aan de Palestijnse.

Of en ander voorbeeld: als Israel in beeld wordt gebracht gaat het vaak om de angst die ze ervaren, het gevoel van onveiligheid (lees: begrip). Als de Palestijnen in beeld worden gebracht zijn er vaak wapens en Hamasstrijders in beeld en wordt er vooral gesproken over de Qassam raketten (lees: eigen schuld).

Nog een voorbeeld dat door een van de bezoekers werd verteld: enkele maanden geleden gingen 24 hulporganisaties uit Israel met allerlei hulpgoederen en persoonlijke bezittingen richting Gaza. Bedoeling: de noodlijdende Palestijnen ondersteunen. Bij de grens werden ze echter tegengehouden door de het Israëlische leger. Niets van de hulpgoederen kwam terecht bij de Palestijnen. Het werd – ondanks persberichten – door geen enkele krant of nieuwsrubriek opgepikt.

Journalisten zijn net mensen. Dat is inmiddels duidelijk. De vraag is alleen: hoe nu verder? Hoe kan de zelfreinigende werking van de journalistiek verbeteren? Daarover werd gisteravond niet gesproken. Jammer want er zijn voldoende positieve voorbeelden. Hier bijvoorbeeld, waar Nova-journalist Jan Eikelboom zich aan het verantwoorden is voor hun item over Wilders in Iran.

We nodigen iedereen uit om niet alleen te kijken, maar ook mee te doen. Laten wij vragen liggen? Of heb jij specifieke kennis? Laat de commentsfunctie dan niet onbenut! We willen ons voor een deel laten leiden door de vragen en suggesties van lezers. Bijvoorbeeld bij een interview dat we op 23 februari gaan afnemen.

Verder is het een experiment met tournalisme. Ik hoor graag wat je er van vindt.

Ludo~

Gastbijdrage van Elisa Scholte. Voor meer nuchter nieuws uit Iran, waarin zij moeiteloos het insider en outsider perspectief combineert: check elisascholte.wordpress.com

De nationale rouwperiode in Iran is inmiddels voorbij. Zwarte vlaggen langs de straten, muziek een toontje lager, rouwoptochten van mannen die zichzelf geselen met kettingen en schares vrouwen die langs de kant de rouwende mannen gadeslaan… Zo moet het er meer dan 1300 jaar lang ongeveer uit hebben gezien, toen Hossein, kleinzoon van de profeet Mohammed volgens de overleveringen in een hinderlaag werd gelokt en dapper vechtend doch kansloos zijn dood tegemoet streed.

Voor de sji’itische moslims was dit verlies dramatisch; het liet deze minderheid onder de islamieten zonder directe afstammeling van de profeet en in hun traditie dus zonder wettige opvolger van Mohammed achter.

Ook vandaag de dag wordt de rouw met groot gevoel voor drama vertolkt in gepassioneerde schouwspelen, rouwbijeenkomsten, optochten en andere rouwrituelen. Op de staatstelevisie zie je de eerste tien dagen van de rouwperiode en masse huilende mannen en de rouwoptochten kleuren de straten zwart. De lucht trilt als de optochten, traditioneel begeleid door tromgeroffel, trompetten en gezang langskomt en mannen zich ritmisch op de borst slaan of zichzelf geselen met kettinkjes op hun rug.

De jongere generatie houdt de rituelen ijverig in stand, zij het voor soms heel andere doeleinden. De jongste jongens voeren de optochten trots aan met manshoge vlaggen en gebruiken de tochten in de avonduren om met hun vrienden af te spreken en de huiselijke controle te ontduiken. In de vele pauzes zijn de vlaggen stille getuigen van een vrolijke noot; jonge moppentappers en onderlinge stoeipartijtjes breken de schijn van treurnis. Veel van de iets oudere jongens ‘rouwen’ eveneens met een dubbele agenda. Terwijl ze zichzelf stoer geselen met hun kettinkjes – of hun zachte kant tonen door langs de weg drinken en dadels uit te delen aan de rouwende optocht – worden alle charmes in de strijd gegooid om indruk te maken op de dames langs de weg.

Ook veel vrouwen vinden in Muharram een welkome afleiding van de dagelijkse beslommeringen. Religieuze theaters bieden wekelijks de gelegenheid voor een leuk familie-uitje, maar ook de rowzes, rouwbijeenkomsten voor vrouwen bij mensen thuis hebben zo hun eigen nut. Voor sommige vrouwen zijn de rowzes de ultieme gelegenheid om ongegeneerd de tranen de vrije loop te laten om het kleine en grote verdriet des levens en alle spanningen eruit te laten komen. Maar tussen de snik en traan door is er bovenal veel ruimte voor gezelligheid; van de gelegenheid wordt gebruik gemaakt uitgebreid bij te kletsen met vriendinnen, de laatste roddels te horen en door te vertellen, of gewoon gezellig samen te eten.

Bij veel van deze rouwbijeenkomsten worden dadels en andere ‘aalmoezen’ uitgedeeld en in aansluiting op de rouwoptochten van de mannen worden zelfs hele maaltijden uitgedeeld. Deze vormen van het delen van je bezit en rijkdom, nazr, levert als goede daad religieuze beloning op, hoewel prestige ook nog wel eens een rol wil spelen; wie deelt er elk jaar op een avond aan vijfhonderd mensen een maaltijd uit?

Maar nazr maakt het eten ook tot iets bijzonders … ‘het eten is altijd extra lekker, daarom loopt onze zoon van tien jaar vaak mee met de rouwoptochten’, lachte een Iraanse moeder. De periode is dan ook een goede tijd voor de armere gelederen van de bevolking. Terwijl de meeste rituelen de eerste tien dagen toegroeien naar hun climax op Ashura, de dag dat Hossein zou zijn gestorven, worden achter de deuren van de moskeeën en huiskamers de weken erna nog lang door ‘gerouwd’. Dagelijks kom je in de straten van de armere wijken groepjes zwartgeklede vrouwen tegen met twee bakjes eten in hun hand! Een welkome aanvulling voor sommige gezinnen, in tijden dat het vlees voor Nederlandse prijzen over de toonbank gaat en de lonen slechts een fractie zijn van modaal Nederland!

De rouwperiode is Iran is dan ook een periode die in het hedendaagse Iran verschillende functies heeft. Hoewel er ongetwijfeld oprecht verdriet is bij een handjevol moslims om het onrecht dat Sji’iten in de loop der geschiedenis is aangedaan, geven veel Iraniërs een creatieve draai aan de tradities. Niet te lang getreurd dus!

Tijdens mijn laatste trip naar Iran sprak ik met Tanya Lawrence. Zij werkt voor een NGO en heeft zich het lot van deze Afghanen – speelbal van politieke belangen – aangetrokken.

‘Iedere ochtend als ik naar school ga, kan ik worden opgepakt en uitgezet.’ Basim is een Afghaanse vluchteling die woont in Teheran. Hij ziet er duidelijk Afghaans uit en loopt daarmee risico. Ondanks bezwaren uit Kabul voert Iran de druk op Afghanen op om terug te keren – of ze worden eenvoudig over de grens gezet.

Onlangs is het hele riool van Teheran vernieuwd. Een vieze klus, zwaar werk. Het is vrijwel uitsluitend door Afghanen uitgevoerd. ‘Dat is waar ze goed in zijn’, zegt Ahmad een student civiele techniek uit Esfahan. ‘Afghanen zijn geschikt om te werken met een spade. Zij doen hier het eenvoudige werk dat ik in Europa moet doen, wanneer ik naar Europa zou gaan.’

Iran heeft de afgelopen decennia miljoenen Afghaanse vluchtelingen opgevangen. Sommige Afghanen zijn al in Iran sinds de oorlog met Rusland (1979 – 1989), anderen kwamen in 1997 toen de Taliban aan de macht kwam in. Sinds 2002 zijn anderhalf miljoen vluchtelingen uit Iran teruggekeerd naar Afghanistan. Maar die vrijwillige terugstroom is nu voorbij. Dat heeft te maken met de verslechterende veiligheidssituatie in Afghanistan en de relatieve inburgering van de Afghanen in de Iraanse samenleving.

Maar de druk op de 900.000 nog overgebleven vluchtelingen uit Afghanistan werd opgevoerd. Sommige Afghanen klagen dat ze zonder officiële toestemming geen ziektekosten verzekering meer kunnen aanvragen, geen bankrekeningen kunnen openen en geen huis kopen. Anderen kregen de keus om vrijwillig te vertrekken of zich te vestigen in speciale kampen.

In april 2007 maakte Iran duidelijk voor maart 2008 alle vluchtelingen zouden moeten zijn teruggekeerd naar Iran. Daarop namen de geluiden toe dat Afghanen massaal werden opgepakt en de grens over werden gezet. Sinds april zijn 360.000 Afghanen uitgezet. De meesten waren illegaal in Iran, bevestigd Nader Farhad, UNHCR-vertegenwoordiger in Kabul. Iran heeft het recht om deze illegale vluchtelingen terug te sturen. Maar dan moeten die vluchtelingen wel de kans krijgen eerst asiel aan te vragen. Dat kan nu vaak niet, en ook geregistreerde vluchtelingen worden worden uitgezet. Bovendien is de wijze waarop ze behandeld worden zorgwekkend aldus Human Right Watch.

Amir, een docent engels uit Esfahan, staat er wel achter. ‘Het is maar beter zo. In Afhanistan heb je verschillende stammen. Sommigen zijn ronduit gewelddadig en onbetrouwbaar, anderen niet. Maar je weet nooit welke Afghaan goed of slecht is. Daarom kan je ze maar beter allemaal het land uit zetten.’

Dat de winter dit jaar extra streng is vergroot de problemen. Veel Afghanen leven in huizen zonder verwarming, waardoor families al hun geld spenderen aan kolen. ‘Veel van mijn kinderen zijn de afgelopen maanden 5 tot 8 kilo afgevallen’, zegt Tanya, ze werkt voor het Shush Children Home, een NGO in Zuid Teheran die kansarme kinderen, voornamelijk Afghanen, opvangt en van onderwijs en eenvoudige medische zorg voorziet.

Sinds 2002 zijn vier miljoen vluchtelingen uit Iran en Pakistan teruggekeerd naar Afghanistan. Veel van hen verzamelen zich rond overbevolkte steden als Kabul met een tekort aan huizen en stijgende werkloosheid tot gevolg. Dat is precies het doel van Iran, aldus de onafhankelijke Afghaanse krant Weesa Daily vorig jaar. Op die manier voeden ze de onrust in Afghanistan en voeren ze de druk op Amerika verder op.

Maar er spelen ook binnenlandse overwegingen. In maart zijn de parlementsverkiezingen die voor de populariteit van president Ahmadinejad een belangrijke graadmeter zijn. Hij beloofde twee jaar geleden een eerlijke verdeling van de welvaart en werd voornamelijk gekozen door het armere deel van de bevolking. Het deel dat het meest te lijden heeft onder de stagnerende Iraanse economie en de druk van goedkope Afghaanse arbeiders. Daadkracht tonen, denkt hij nu misschien.