Het is een tijdje stil geweest, althans online. Mijn leven is de laatste maanden verre van rustig verlopen. Maar dat terzijde. En je hoort me niet klagen, hoor. Aron Reza is een bron van geluk.
De laatste weken hebben we kunnen zien hoe het conflict in het Midden-Oosten weer oplaaide. Goede reden om eens kritisch stil te staan bij de mythe van geweld. Het vertrouwen dat je geweld probleemloos voor een goede zaak kan inzetten. Dat is naief, maar we staan voorgesorteerd dat te denken. Het zit in ons collectieve bewustzijn:. Ik denk dat dit een vereenvoudiging van de werkelijkheid is.
In Denkwijzer (wetenschappelijk bureau van de ChristenUnie) kreeg ik ruimte die gedachte uit te werken. Daarna heb ik het met Karel Smouter uitgewerkt tot verschillende opiniestukken die zijn verschenen in het RD, (met een dag later deze kritische reactie) in Trouw en op de website van Trouw.
Hieronder de inleiding:
Uit het optreden van Israël in de Gazastrook spreekt een groot vertrouwen in geweld. Vertrouwen, dat waarschijnlijk beschaamd zal worden. We staan als het ware voorgesorteerd voor een gewelddadige oplossing. Kan het ook anders?
Dat geweld redding kan bieden, wordt ons al van jongs af aan duidelijk gemaakt. Het is de bottomline van veel Hollywoodproducties. Denk aan Batman die, in naam van het goede, met geweld het kwaad overwint. Voor Spiderman, Rambo, James Bond en andere Hollywoodlegendes geldt hetzelfde. Ook het archetype van de computergame is de bevrijding van een prinses door haar gevangenschap met geweld te doorbreken en uiteindelijk de ‘eindbaas’ in een slotlevel te overwinnen.
Verhalen als deze tekenen een onderliggend vertrouwen in de inzet van geweld om het kwade te overwinnen. De Amerikaanse denker Walter Wink noemt dat de ‘mythe van verlossend geweld’. Die mythe is even oud als hardnekkig, stelt hij. Hij wijst bijvoorbeeld op oorsprongsmythen uit verschillende culturen. In veel mythen is de ’schepping’ namelijk een daad van geweld. Volgens de Babylonische scheppingsmythe is het allemaal begonnen met Marduk die zijn moeder vermoord en uit zijn moeder de kosmos vervaardigt. Een variant op deze oorsprongsmythe vinden we bij de Grieken, de Romeinen, de Germanen, Chinezen en de Indiërs. Telkens is de schepping het resultaat van een gewelddadige overwinning op een vrouwelijke god. De orde is met geweld gewonnen op de chaos. Vrede ontstaat door oorlog.
Maar het is de vraag of dat vertrouwen terecht is.
