Gastbijdrage van Elisa Scholte. Voor meer nuchter nieuws uit Iran, waarin zij moeiteloos het insider en outsider perspectief combineert: check elisascholte.wordpress.com
De nationale rouwperiode in Iran is inmiddels voorbij. Zwarte vlaggen langs de straten, muziek een toontje lager, rouwoptochten van mannen die zichzelf geselen met kettingen en schares vrouwen die langs de kant de rouwende mannen gadeslaan… Zo moet het er meer dan 1300 jaar lang ongeveer uit hebben gezien, toen Hossein, kleinzoon van de profeet Mohammed volgens de overleveringen in een hinderlaag werd gelokt en dapper vechtend doch kansloos zijn dood tegemoet streed.
Voor de sji’itische moslims was dit verlies dramatisch; het liet deze minderheid onder de islamieten zonder directe afstammeling van de profeet en in hun traditie dus zonder wettige opvolger van Mohammed achter.
Ook vandaag de dag wordt de rouw met groot gevoel voor drama vertolkt in gepassioneerde schouwspelen, rouwbijeenkomsten, optochten en andere rouwrituelen. Op de staatstelevisie zie je de eerste tien dagen van de rouwperiode en masse huilende mannen en de rouwoptochten kleuren de straten zwart. De lucht trilt als de optochten, traditioneel begeleid door tromgeroffel, trompetten en gezang langskomt en mannen zich ritmisch op de borst slaan of zichzelf geselen met kettinkjes op hun rug.
De jongere generatie houdt de rituelen ijverig in stand, zij het voor soms heel andere doeleinden. De jongste jongens voeren de optochten trots aan met manshoge vlaggen en gebruiken de tochten in de avonduren om met hun vrienden af te spreken en de huiselijke controle te ontduiken. In de vele pauzes zijn de vlaggen stille getuigen van een vrolijke noot; jonge moppentappers en onderlinge stoeipartijtjes breken de schijn van treurnis. Veel van de iets oudere jongens ‘rouwen’ eveneens met een dubbele agenda. Terwijl ze zichzelf stoer geselen met hun kettinkjes – of hun zachte kant tonen door langs de weg drinken en dadels uit te delen aan de rouwende optocht – worden alle charmes in de strijd gegooid om indruk te maken op de dames langs de weg.
Ook veel vrouwen vinden in Muharram een welkome afleiding van de dagelijkse beslommeringen. Religieuze theaters bieden wekelijks de gelegenheid voor een leuk familie-uitje, maar ook de rowzes, rouwbijeenkomsten voor vrouwen bij mensen thuis hebben zo hun eigen nut. Voor sommige vrouwen zijn de rowzes de ultieme gelegenheid om ongegeneerd de tranen de vrije loop te laten om het kleine en grote verdriet des levens en alle spanningen eruit te laten komen. Maar tussen de snik en traan door is er bovenal veel ruimte voor gezelligheid; van de gelegenheid wordt gebruik gemaakt uitgebreid bij te kletsen met vriendinnen, de laatste roddels te horen en door te vertellen, of gewoon gezellig samen te eten.
Bij veel van deze rouwbijeenkomsten worden dadels en andere ‘aalmoezen’ uitgedeeld en in aansluiting op de rouwoptochten van de mannen worden zelfs hele maaltijden uitgedeeld. Deze vormen van het delen van je bezit en rijkdom, nazr, levert als goede daad religieuze beloning op, hoewel prestige ook nog wel eens een rol wil spelen; wie deelt er elk jaar op een avond aan vijfhonderd mensen een maaltijd uit?
Maar nazr maakt het eten ook tot iets bijzonders … ‘het eten is altijd extra lekker, daarom loopt onze zoon van tien jaar vaak mee met de rouwoptochten’, lachte een Iraanse moeder. De periode is dan ook een goede tijd voor de armere gelederen van de bevolking. Terwijl de meeste rituelen de eerste tien dagen toegroeien naar hun climax op Ashura, de dag dat Hossein zou zijn gestorven, worden achter de deuren van de moskeeën en huiskamers de weken erna nog lang door ‘gerouwd’. Dagelijks kom je in de straten van de armere wijken groepjes zwartgeklede vrouwen tegen met twee bakjes eten in hun hand! Een welkome aanvulling voor sommige gezinnen, in tijden dat het vlees voor Nederlandse prijzen over de toonbank gaat en de lonen slechts een fractie zijn van modaal Nederland!
De rouwperiode is Iran is dan ook een periode die in het hedendaagse Iran verschillende functies heeft. Hoewel er ongetwijfeld oprecht verdriet is bij een handjevol moslims om het onrecht dat Sji’iten in de loop der geschiedenis is aangedaan, geven veel Iraniërs een creatieve draai aan de tradities. Niet te lang getreurd dus!
